بن سای -


بن سای

تاریخ ارسال : ۲۶ مهر, ۱۳۹۰ | طبقه بندی : دکوراسیون
شما اینجا هستید :
خانه » دکوراسیون » بن سای

در شماره‌های گذشته به معرفی تاریخچه، انواع (از نظر شکل و اندازه) و نحوه نگهداری درختچه‌های بن‌سای پرداختیم. در این شماره به معرفی بن‌سای‌های باغچه‌ای یا خارج از خانه و بن‌سای درون خانه و نحوه نگهداری از این بن‌سای‌ها می‌پردازیم.

بن‌سای در واقع هنر پرورش گیاهان تنومند در ابعاد کوچک است. البته مفهوم کوچک کردن گیاه این نیست که ما گیاه را به حال خود درون یک گلدان رها سازیم، زیرا این گیاهان از نظر توارثی پاکوتاه نیستند؛ تعریف رسمی از بن‌سای این است که ما گیاه یا درختچه‌ای کوچک را پرورش دهیم که از هر نظر با گونه بزرگ‌تر خود مطابقت داشته باشد. در این روند از روش خاصی استفاده می‌شود.

http://www.saritar.com/wp-content/uploads/2011/10/131438589711.jpg

۱ -  بن‌سای باغچه‌ای یا خارج از خانه (فضای باز)

بن‌سای فضای باز به گیاهانی اطلاق می‌شود که در مقابل سرما مقاوم بوده و بایستی در هوای باز (به‌جز فصل یخبندان) نگهداری شوند.

در روش پرورش بن‌سای، درختچه یا گیاه را درون یک گلدان از نظر رویش محدود می‌کنند و سپس با بریدن سرشاخه و هرس‌‌کردن ریشه‌های زیرین به درخت شکل دلخواه می‌دهند. بن‌سای‌هایی که‌ از گلخانه‌ها و مراکز پرورش خریداری می‌شود، حداقل چهار سال تحت مراقبت قرار گرفته‌اند. در این مدت، گیاه را در داخل گلدانی نگاه داشته و هر ساله هرس‌های مربوط به ساقه و ریشه‌ها را انجام داده‌اند، به‌علاوه با به‌کارگیری نوعی سیم زمخت مسی که به آن سیم بن‌سای می‌گویند به گیاه شکل دلخواه را می‌دهند.

پس از ۳ تا ۴ سالگی، درخت یا درختچه را به درون یک سینی کم‌عمق (ولی ضد‌سرما و یخ‌زدگی) یا گلدانی که از زهکشی مناسبی برخوردار است، انتقال می‌دهند.

اگرچه پرورش بن‌سای خارج از خانه سرگرمی جالبی است ولی باید اطلاعات کافی در مورد انجام این کار را کسب کنید. قبل از هر چیز لازم است بدانید بن‌سای‌ها گیاهان خانگی و آپارتمانی نیستند و شما باید از گونه‌های به اصطلاح (جان سخت) استفاده کنید. در چند روز اول به‌علت خشک‌وگرم ‌بودن دمای محیط پیرامونی، آنها متحمل ناهنجاری‌های زیادی‌ خواهند شد؛ بنابراین باید گیاه را در برابر باد و باران محافظت کنید که این کار مستلزم صرف وقت و تقبل هزینه است تا جایی که حتی یک مجموعه کوچک بن‌سای حدود حداقل دویست تا سیصد هزار تومان خرج برمی‌دارد.

در ماه‌های تابستان که هوا خشک است، آبیاری روزانه را نباید فراموش کنید. برای کاهش هزینه، بهترین راه این است که روند بن‌سای را خودتان پیگیری کنید و برای شروع کار از یک نهال معمولی یا قلمه‌ای نسبتا کلفت و ضخیم ریشه‌زده استفاده کنید. مثلا هنگام گشت‌‌و‌گذار در جنگل‌های کوهستانی، درختان یا درختچه‌هایی‌ را که در شکاف سنگ‌ها روییده‌اند و به‌علت عدم‌فعالیت عادی، رشدی متعارف نداشته و کوتاه و خپل مانده‌اند از میان شکاف سنگ با ریشه تا آنجایی که ممکن است سالم خارج کنید؛ سپس ریشه‌های آن را درون کیسه نایلونی قرار دهید به‌نحوی که تا رسیدن به خانه هوا به ریشه‌های آن لطمه‌ای نرساند. سپس با حذف ریشه‌های پر و کهنه؛ آن را در گلدانی سینی‌مانند کاشته و از آنها مراقبت کنید.

همچنین شما می‌توانید درخت یا درختچه‌ای ساقه‌کلفت ولی کوتاه و خپل را با قیمت مناسب از گل‌فروشی‌ خریداری و پس از حذف ریشه‌های ضخیم و پیر، آن را در گلدانی سینی‌مانند کاشته و نسبت به پرورش آن اقدام کنید. یادتان باشد این کار بایستی در فصل زمستان هنگامی‌که درخت یا درختچه در خواب است انجام شود.

طریقه پرورش و نگهداری (نیازهای اکولوژیکی)

دما

نگهداری گیاه در محیط باز مشکلاتی دارد ولی می‌توانید با کمی صبر و حوصله آن‌را برطرف کنید. تهیه حفاظ مناسب برای گیاه نکته‌ای است که در تابستان و زمستان باید به آن توجه خاص شود. در غیر این‌صورت خاک گلدان در گرمای شدید تابستان‌ پخته می‌شود و در سرمای ناگهانی و شدید زمستان به گلوله‌ای یخ‌زده تبدیل خواهد شد. در مدت کوتاهی که گیاه در داخل خانه است، برای حفاظت از سرما  باید در محیطی نوردار و نسبتا خنک نظیر راه‌پله نگهداری شود. تا آنجا که ممکن است بن‌سای را با دمای محیط بیرون آشنا کنید. دمای داخل آپارتمان برای بن‌سای فضای باز در فصل زمستان مضر بوده و حتی ممکن است نابود شود.

نور

اگر چه گیاه در محیط بیرون از خانه تا‌حدودی به سایه نیاز دارد، اما گونه‌های گل‌آور و میوه‌زا را باید در روزهای آفتابی به مدت چندین ساعت در معرض تابش آفتاب قرار داد. در مدتی‌ که گیاه برای حفاظت از سرما در داخل خانه قرار دارد برای آن محلی پر‌نور و نسبتا خنک در نظر بگیرید.

آب

خاک بن‌سای را همواره باید مرطوب نگه‌داشت؛ البته توجه داشته باشید خاک خیس نباشد حتی اگر به آبیاری روزانه نیاز باشد از آبی که فاقد کلر بوده و دمای آن با دمای محیط‌زیست گیاه یکسان شده باشد استفاده کنید.

رطوبت هوا

در طول مدتی که گیاه داخل خانه است برگ‌ها را روزانه با آب فاقد کلر اسپری کنید.

جابه‌جایی

هر دو سال یک‌بار خاک گلدان را عوض کنید. مخصوصا زمانی‌که گیاه به بار آمده و پا‌گرفته است. خاک کهنه را از دور ریشه جدا کنید و در حدود یک سوم جوانه‌های دور ریشه را حذف کنید. گیاه را در همان گلدان اول و در خاک تازه بکارید.

این کار بایستی در محیطی سربسته و فاقد کوران انجام شود. ترکیب خاک بن‌سای شامل سه پیمانه کود، سه پیمانه خاک باغچه و دو پیمانه آجر خرد شده است.

تغذیه

کود مخصوص بن‌سای که در فروشگاه‌ها عرضه می‌شود (bonsai food) راتهیه و طبق دستور روی بسته از آن استفاده کنید.

انتخاب گیاه

گونه دلخواه برای اجرای روند بن‌سای مخروطیان هستند چون هم دوام زیادی دارند و هم برگ‌های آنها کوچک و همیشه سبز می‌ماند. JuniperusChinesis (جونی ‌پروس چینی)، ChamaecyparisPisifera) کامسی‌پاری)LarixCryptomeria Japonica ، Kaempferi (کریپتومریا، ژاپنیکا) و Pinussylrestris البته همه این گونه‌های انتخابی همیشه سبز نیستند. گونه‌هایی مانند Acer polmatum که در ایران به افرای ژاپنی معروف است و Zelkovaserrata یا نارون پوست خاکستری به‌صورت خودرو هم یافت می‌شوند. بسیاری از درختان گل‌آور و میوه‌آور را هم می‌توانید با روش بن‌سای پرورش دهید. درختانی مانند گیلاس، زردآلو، آزالیای ژاپنی، به، ماگنولیا، رزهای پرپشت و درشت قامت، هلو، سیب،isteria laburnum  ، پیراکانتا و… به‌روش بن‌سای قابل‌‌پرورش هستند. در واقع هر گیاه زمخت و جان‌دار و قوی از نظر ریشه‌زایی را می‌توانید در این مجموعه جای دهید. بنابراین درختانی مانند: بلوط، زانbeech))، غان (brich)و sycamone  (انجیر مصری) را نیز می‌توانید در حالت نونهالی از باغچه درآورده و با روند بن‌سای پرورش دهید.

تکثیر

بن‌سای را می‌توانید از طریق بذر، قلمه، پیوند و خوابانیدن هوایی تکثیر کنید.

بن‌سای درون خانه  (آپارتمان)

ایده پرورش گیاهان و درختان به‌شیوه بن‌سای درون خانه نسبتا جدید است و از ژاپن آغاز نشده است. مرکز رشد و توسعه این ایده آلمان بوده که به‌ تدریج در سایر ممالک اروپایی و ایران نیز متداول شده است. امروزه شما می‌توانید در سراسر انگلستان درختان بن‌سای را از مراکز پرورش گیاه و گلخانه‌ها خریداری کنید. تفاوت اصلی بین پرورش سنتی و مدرن بن‌سای این است که در شیوه مدرن احتیاج نیست از گیاهان جان‌سخت استفاده کنید زیرا ممکن است گیاهان دیگر، غیر از درختچه‌ها و بوته‌های مقاوم، به‌خوبی با شرایط درون خانه‌ هم‌خوانی داشته باشند. اما نکته‌ای که مورد تایید همه کارشناسان قرار گرفته این است که آنها را باید در طول زمستان در درون خانه نگهداری کرد و مطلب مهم این است که این گیاهان را در محلی نوردار و خنک مانند راه‌پله، پارکینگ و …. در داخل خانه نگهداری کنید.

از این منظر، بر‌خلاف آنچه که قبلا اشاره شد، بن‌سای‌های درون خانه را باید به چشم گیاه خانگی نگاه کرد؛ اگر چه در طول تابستان به مراقبت‌های ویژه‌ای که مختص بن‌سای است نیاز دارند. در یک کلام، آسان‌ترین راه این است که گیاهی بالغ و پرورش یافته را از بیرون خریداری کنید ولی این کار هزینه بالایی را به شما تحمیل خواهد کرد. پس اگر حوصله و وقت کافی دارید، از اصل شروع کنید و قدم به قدم پیش بروید. نهال یا قلمه ریشه‌داری را انتخاب کنید و در نیمه دوم فروردین ماه آن را در گلدان هفت تا هشت سانتی‌متری بکارید و وقتی که ساقه‌ اصلی به ارتفاع دلخواه رسید آن را ببرید. بعضی شاخه‌های پایینی را هم مانند نوک شاخه‌های بالاتر ببرید تا گیاه به اصطلاح درقسمت بالا «کپه و پرپشت» شود. بعد از دو سال نوبت جابه‌جایی و هرس ریشه‌های زائد می‌رسد. در فصل بهار گیاه را در محیطی سربسته و فاقد کوران، از گلدان خارج کرده، سپس خاک کهنه را از ریشه آن پاک کنید و بعد از هرس تقریبا یک سوم جوانه‌های جنبی ریشه گیاه، آن را در یک گلدان و سینی‌ بن‌سای (کم عمق ولی محافظ) بکارید. در طول پرورش، همواره جوانه انتهایی سرشاخه را بچینید و ساقه گیاه را با استفاده از سیم‌های بن‌سای به حالت عمودی نگهدارید و هر زمان مشاهده کردید که در تابستان سرشاخه‌ها در اثر گرما حالت سوختگی پیدا کرده‌اند آنها را هرس کنید. این کار را، اعم از هرس ریشه یا سرشاخه‌ها یا جابه‌جایی، باید هر دو سال یک‌بار انجام دهید. ممارست، پیگیری، صبر وحوصله، مطالعه و به‌دست‌آوردن اطلاعات در این زمینه عامل موفقیت عاشقان گل‌وگیاه خواهد بود.

رطوبت هوا برای این‌گونه گیاهان ضرورت دارد و باید آنها را از کوران هوا و باد کولر دور نگه‌داشت. از طرف دیگر آبیاری مشکلی اساسی به‌شمار می‌آید، چون باید روزانه آنها را غرقاب کنید و هر ۴ تا ۶ هفته یک‌بار با کود مناسب و مخصوص بن‌سای تقویت کنید.

بهتر است بن‌سای درون‌خانه را خودتان تهیه کنید. در گل‌فروشی، گیاهان پیر و ساقه کلفت نظیر بوکا، دراسینای برگ بلالی، شفلرا و… که بدون مشتری بوده زیاد یافت می‌شوند را می‌توانید به قیمت مناسب خریداری کنید و ساقه‌های آن‌را به چند قسمت تقسیم کرده و پس از ریشه‌دار کردن در خاک، قلمه آن‌را در گلدانی سینی‌مانند بکارید و از آن مراقبت کنید. این خرید و ریشه‌دار کردن ساقه‌ها بایستی در بهار و تابستان انجام شود.

دما و درجه حرارت

دما و گرمای متعادل برای گیاهان درون خانه‌ای ۱۸ تا ۲۲ درجه سانتی‌گراد است.

نور

اکثر گونه‌های بن‌سای به مکانی روشن به دور از تابش مستقیم آفتاب‌ نیاز دارند و باید از آنها در مقابل آفتاب داغ تابستان محافظت کرد.

آب

خاک اکثر این گیاهان را همواره باید مرطوب (نه خیس) نگه دارید و این کار در زمستان اهمیت بیشتری دارد. این کار مستلزم آبیاری روزانه با آب فاقد کلر است. با یک سر آب‌پاش پودر کننده آب هم می‌توانید به طریق بارانی آنها را آبیاری کنید.

رطوبت هوا

هوای مرطوب برای این‌گونه‌ گیاهی امری حیاتی است. گلدان را بر روی یک سینی پر از سنگ‌ریزه قرار دهید و در فاصله‌های منظم برگ‌ها را با آب ولرم اسپری کنید. توجه داشته باشید آب جمع شده در داخل سنگ‌ریزه‌ها نباید با ته گلدان تماس داشته باشد.

جابه‌جایی

هر دو سال یک‌بار گیاه را در محیطی سربسته و فاقد کوران جابه‌جا کنید. گیاه‌ را در همان گلدان ولی در خاک تازه گیاهان آپارتمانی بکارید.

تغذیه

کود مخصوص بن‌سای bonsai food)) را از فروشگاه تهیه  و طبق دستور روی جعبه از آن استفاده کنید.

انتخاب گیاه

انواع فیکوس بنژامین Ficusbenjamina ، Hibisus (بامیه‌ها یا پنیر کیان)، Allamanda (آلاماندا)، Gardenia (گاردنیا)، Schefflera، JasminiumPrimulinum، Ixora (شفلرا)، PunicaGrantum (انار)، GrassulaArgentea (کراسولا، خرفه، گیاه علوفه) برای پرورش بن‌سای درون خانه مناسبند.

مطالب مرتبط

نظر مخاطبان:

 

استفاده از مطالب با ذکر منابع مجاز است - سریعتر - برچسپ ها- نقشه سایت